Eind november kwamen medewerkers en bestuurders van eerstelijnszones, huisartsenkringen en lokale besturen samen op het stakeholderforum van de innovatieve projecten toegankelijke huisartsengeneeskunde. Tijdens dit forum deelden verschillende regio’s hun ervaringen rond samenwerking, toegankelijkheid en nieuwe vormen van organisatie in de huisartsenzorg.
Er werd nagedacht over het belang van goede communicatie, de samenwerking op verschillende niveaus tussen de betrokken partners en de concrete rol van eenieder en de verwachtingen die hierbij komen kijken. Het resultaat van dit alles werd gebundeld in één overzichtelijk samenwerkingskader waarmee zowel deze projecten als Zorgraden, Huisartsenkringen en Lokale besturen in andere projecten aan de slag kunnen gaan. Vanuit VIVEL willen we deze inzichten niet alleen delen, maar ook concreet maken aan de hand van praktijken uit het werkveld. Daarom gingen we in gesprek met zorgraden Zuid-Oost Limburg en Mechelen-Katelijne. Dit zijn 2 van de 7 geselecteerde innovatieve projecten.
Zuid-Oost Limburg: samen zoeken naar haalbare oplossingen
Een gedeelde uitdaging
In eerstelijnszone Zuid-Oost Limburg wordt het huisartsentekort steeds voelbaarder. De hoge werkdruk, het grote aandeel solo-artsen dat de pensioenleeftijd nadert, en een vergrijzende bevolking zorgen voor een toenemende druk op de huisartsenzorg. Tegelijk stijgt de zorgvraag, terwijl het aantal beschikbare huisartsen onder druk staat.
Volgens de zorgraad kunnen oplossingen niet van bovenaf opgelegd worden. De organisatie van huisartsenzorg is sterk lokaal en contextgebonden. Daarom wordt bewust ingezet op samenwerking met alle betrokken actoren, zodat oplossingen gedragen, realistisch en toepasbaar zijn in de praktijk.
Sterke lokale partners
Binnen het innovatieve project werkt ELZ Zuid-Oost Limburg nauw samen met de huisartsenkring Alden Biesen. De projectmedewerker van de ELZ is één dag per week actief als kringcoördinator, wat zorgt voor korte lijnen met huisartsen uit Bilzen, Hoeselt en Riemst.
Daarnaast zijn ook volgende partners betrokken:
- patiëntenverenigingen via het ZOPP,
- verpleegkundigen via het consortium,
- UHasselt als kennispartner voor THINK³-sessies en procesbegeleiding,
- Arteveldehogeschool via het project Start2VIHP rond de verpleegkundige in de huisartsenpraktijk.
Deze brede samenwerking vormt de kern van hun aanpak. In een volgende fase wil de zorgraad ook lokale besturen actiever betrekken.
Van analyse naar actie
De samenwerking zorgde voor een gedeeld inzicht in de noden en drempels rond het huisartsentekort, met bijzondere aandacht voor de rol van de verpleegkundige in de huisartsenpraktijk. Dat gebeurde via:
- bevragingen bij patiënten, huisartsen en verpleegkundigen,
- SWOT-analyses in LOK-groepen,
- THINK³-sessies met UHasselt,
- deelname aan de begeleidingsgroep van Start2VIHP.
Deze inzichten leidden ook tot concrete stappen, zoals:
- een LOK met praktijkverpleegkundigen,
- de opmaak van een lokaal stratenplan om de toegankelijkheid beter te organiseren.
Succesfactoren
Een belangrijke sterkte is de bottom-up aanpak. Door te vertrekken vanuit de ervaringen van huisartsen, verpleegkundigen en patiënten, wordt vermeden dat oplossingen ontstaan zonder draagvlak. De nauwe samenwerking met de huisartsenkring laat toe om snel terug te koppelen naar de praktijk, onder meer via korte communicatielijnen en praktijkbezoeken.
De belangrijkste tip voor andere eerstelijnszones:
“Investeer tijd in luisteren en afstemmen vóór je oplossingen uitwerkt, en vermijd top-down modellen zonder praktijkinput.”
Herkenning op het stakeholderforum
Het stakeholderforum bood voor Zuid-Oost Limburg herkenning en bevestiging. De uitwisseling met andere regio’s hielp om hun keuzes te verfijnen en onderstreepte het belang van dialoog en gedeeld leren.
Ook het visuele samenwerkingskader sluit sterk aan bij hun aanpak: met aandacht voor nabijheid, duidelijke rollen, structurele communicatie en wederkerigheid. Die samenwerking krijgt concreet vorm via clustervergaderingen, overlegmomenten, zorgraden en praktijkbezoeken.
Met dank aan:
Dr. Luc Hendrix, voorzitter
Cleo Hougaerts, projectmedewerker
Charlotte Thomas, coördinator
Mechelen-Katelijne: zorg wijkgericht organiseren
Ook in eerstelijnszone Mechelen-Katelijne leidt het huisartsentekort tot een toenemende ontoegankelijkheid van eerstelijnszorg. Burgers vinden moeilijker een vaste huisarts, wachttijden lopen op en bestaande praktijken staan onder druk. Dat zet de continuïteit en kwaliteit van zorg onder spanning en verhoogt het risico op uitgestelde zorg en oneigenlijk gebruik van spoeddiensten.
De problematiek is extra scherp in een aantal Mechelse aandachtswijken, waar sociaaleconomische kwetsbaarheid, hoge zorgnoden en beperkte zorgbeschikbaarheid samenkomen. Zorgteam Heembeemd is gevestigd in een zorgzame buurt die geen officiële aandachtswijk is, maar wordt bewust opgezet als experiment met het oog op mogelijke uitbreiding.
Multidisciplinair en complementair
Het project vertrekt vanuit de vaststelling dat het huisartsentekort een structureel en lokaal vraagstuk is. Daarom wordt ingezet op wijkgerichte en multidisciplinaire samenwerking tussen huisartsen, verpleegkundigen, welzijnsactoren, de eerstelijnszone, het lokaal bestuur en buurtbewoners. Door zorg complementair te organiseren en taken anders te verdelen, wil het project de druk op huisartsen verlagen en tegelijk de toegankelijkheid van zorg in de wijk versterken.
Breed lokaal partnerschap
Binnen Zorgteam Heembeemd wordt samengewerkt met een brede waaier aan partners, waaronder: huisartsen en de huisartsenkring, Digi-bank, Emergo (GGZ-netwerk en EL-psycholoog), Ligo, Thomas More Mechelen, i-mens, zelfstandige thuisverpleging Carpels. Het project kent op 2 februari zijn officiële doorstart en opening. Hoewel het nog te vroeg is om harde resultaten te benoemen, zijn de ambities duidelijk.
Verwachte impact
Voor huisartsen wordt gemikt op een merkbare ontlasting via een doordachte taskshift. Voor verpleegkundigen creëert het project meer autonomie, duidelijke rolafbakening en gedeeld professioneel eigenaarschap.
Voor burgers in de wijk moet dit zich vertalen in betere toegankelijkheid van eerstelijnszorg: sneller contact, laagdrempelige opvolging en zorg dichter bij huis. Er wordt ook sterk ingezet op preventie en intensievere opvolging van specifieke doelgroepen, zoals mensen met diabetes.
Co-creatie als fundament
Een cruciale succesfactor is het groeiende wederzijds vertrouwen tussen huisartsen en verpleegkundigen. Dat vertrouwen ontstond door co-creatie: zorgverleners werkten samen aan het zorgmodel, protocollen en werkafspraken. Zo werd helderheid gecreëerd over rollen, verantwoordelijkheden en beslissingsruimte.
Daarnaast werd bewust gekozen voor gedeeld werknemerschap, met een combinatie van verpleegkundigen in loondienst (via i-mens) en zelfstandig werkende verpleegkundigen. Die mix biedt flexibiliteit en continuïteit, al vormt ze tegelijk een belangrijk leerpunt binnen het project.
De belangrijkste lessen voor andere eerstelijnszones:
- maak van co-creatie geen fase, maar een werkprincipe;
- ontwikkel zorgmodellen samen met de mensen die ermee moeten werken.
Wat men vooral moet vermijden:
- protocollen opleggen zonder betrokkenheid van artsen en verpleegkundigen;
taskshift herleiden tot een louter organisatorische ingreep;
verpleegkundigen inzetten zonder gedeeld mandaat;
vertrekken vanuit structuren in plaats van vanuit zorgnoden.
Opbrengst van het stakeholderforum
Het stakeholderforum bood voor Mechelen-Katelijne vooral meer helderheid over rolverdeling: wie neemt welke rol op in de aanpak van het huisartsentekort. Die oefening maakte structurele knelpunten zichtbaar en versterkte het gedeelde eigenaarschap.
De aanwezigheid van sleutelfiguren, zoals de voorzitter van de huisartsenkring, zorgde voor extra draagvlak en maakte dat inzichten ook effectief konden doorwerken naar de praktijk. Het forum fungeerde zo niet alleen als reflectiemoment, maar ook als hefboom voor verdere samenwerking.
Met dank aan:
Sven De Bakker, projectmedewerker
Willy Heylen, coördinator
>> Meer informatie over de 7 geselecteerde innovatieve projecten vind je hier.
Contact
Vragen over een bepaald topic? Vul onderstaand formulier in en contaceer ons.
