De eerste lijn vaccineert: eerstelijnszones aan het woord

Vanaf november 2022 werd de waakfase in de vaccinatiecentra opgestart. Anders gezegd: er gelden sindsdien beperkte openingstijden in de centra en elke burger kan zowel op afspraak bij de huisapotheker als bij de huisarts terecht. Daarmee schakelen we vanaf november van massavaccinatie in vaccinatiecentra naar vaccinatie in de eerste lijn. 

Een intensieve marathon

In de voorbije twee jaar ondersteunde VIVEL de vaccinatiecentra intensief met maar liefst 80 uitwisselingssessies voor populatiemanagers, programmamanagers, HR-managers en deskundigen volksgezondheid. Daarnaast is een samenwerking op Vlaams niveau een cruciale factor. Het overleg belanghebbenden zorgde voor een continue afstemming tussen zowel beroepsgroepen als verschillende stakeholders van de eerste en tweede lijn. Tot slot is flexibiliteit en lokale samenwerking het finale basisingrediënt van het succesrecept.

Met de omschakeling kan elke burger vanaf november voor een coronavaccin zowel op afspraak bij de huisapotheker als bij de huisarts terecht. Huisartsen zullen vaccins plaatsen en werken daarvoor samen met de apothekers. De huisarts kan er ook voor zorgen dat een thuisverpleegkundige bij de burger thuis langskomt voor vaccinatie. Een sterk staaltje samenwerking binnen de eerste lijn om uiteindelijk bij te dragen aan een hogere vaccinatiegraad.

Om te horen hoe dit op het terrein verloopt, gingen we in gesprek met drie eerstelijnszones; ELZ Oost-Meetjesland, ELZ West-Meetjesland en ELZ Pajottenland. Zij geven alvast hun ervaringen mee!

Sinds november 2022 kan de burger terecht bij de eerste lijn om zich te laten vaccineren. Hoe is dat verlopen binnen jullie eerstelijnszone?

ELZ Oost en West-Meetjesland:

De vaccinatiecampagne werkten we samen uit met twee eerstelijnszones, Oost-Meetjesland en West-Meetjesland (Oost-Vlaanderen), 10 lokale besturen en 4 vaccinatiecentra. Via een oproep bij onze farmaceutische experten kregen we zicht op welke apothekers de vaccins wensten te bereiden en als verdeelpunt wilden opereren. Gezien de beperkte openingsmomenten van de vaccinatiecentra was het namelijk niet aangewezen om de apothekers telkens zelf de vaccins te laten ophalen.

Het resultaat? Zeven apothekers die over 10 gemeenten dienst doen als bereidingspunt. Daarnaast vaccineren er ook nog andere apothekers extra. Vanuit de zorgraad hebben we een online afsprakenportaal gelanceerd voor de bereidingspunten en alle vaccinatoren. Via dit portaal stellen de apothekers tijdsloten open waarbinnen vaccins kunnen besteld worden door apothekers en huisartsen. Dit systeem werd reeds gebruikt door huisartsen voor de bestelling van vaccins voor thuisvaccinatie.

ELZ Pajottenland:

Wij voorzien vanuit de eerstelijnszone momenteel nog een vaccinatiepunt in de huisartsenwachtpost, waar er nog één openingsmoment voorzien is voor het einde van het jaar. Wij zaten samen met twee satellietapothekers, apothekers waar vaccins aankomen en verdeeld kunnen worden naar andere apothekers. Dit waren ook twee farmaceutische experten die elk verantwoordelijk waren voor een vaccinatiecentrum en beschikten over alle nodige expertise. We hebben ook een inventaris opgemaakt met de apothekers die geïnteresseerd waren om ten eerste de spuiten klaar te maken en ten tweede ze eventueel ook te plaatsen.

Het resultaat? In iedere gemeente van onze eerstelijnszone is een afhaalpunt voor artsen en verpleegkundigen. Daarnaast kan de burger terecht bij gekwalificeerde apothekers om het vaccin te plaatsen op afspraak. Ook de huisartsenkring heeft afspraken gemaakt om het vaccineren te organiseren, bv. in de ene gemeente bundelen de huisartsen de aan te maken vaccins bij één apotheker, in een andere gemeente kunnen de vaccins bij verschillende apothekers worden besteld. Bijkomend zijn er afspraken met de verpleegkundigen, die in opdracht van de huisarts mogen vaccineren. Zij werden door ons goed geïnformeerd over wat ze kunnen en mogen doen. Op die manier werd de samenwerking met de huisartsen verstevigd.

Tot slot hebben ook wij een online platform aangemaakt voor onze eerstelijnsprofessionals, gelijkaardig aan ELZ Oost-Meetjesland. Deze biedt voor hen een overzicht van waar en wanneer er vaccins aangeboden worden. Daardoor kunnen ze ook de burger goed informeren.

 

Hoe ervaren jullie de opkomst in de eerste lijn?

ELZ Pajottenland en Oost en West-Meetjesland zijn hierover eensgezind:

Aangezien we net uit een massavaccinatie komen en voor onze eerstelijnszone de vaccinatiecijfers zelfs boven het Vlaamse gemiddelde liggen is het gewoon een logisch gevolg dat er minder mensen zijn die zich laten vaccineren in de eerste lijn. Maar het werkt om continuïteit te kunnen bieden voor de burger zodat wie toch nog een vaccin nodig heeft terecht kan bij zijn vertrouwde zorgverlener.

Hoe kan de burger concreet een afspraak maken voor een coronavaccin in de eerste lijn?

ELZ Oost en West- Meetjesland: Via onze communicatiecel (samenwerking tussen de eerstelijnszone en alle gemeentelijke communicatiemedewerkers) verspreiden wij informatie over waar de burger terecht kan. Ook via onze portaalwebsite www.covidmeetjesland.be stellen we alle informatie daarover beschikbaar.

ELZ Pajottenland: Wij zijn momenteel bezig met een communicatiecampagne samen met de gemeentes via een identieke communicatiecel als in ELZ Oost en West-Meetjesland. Want het is belangrijk dat wij de mensen informeren en hun de keuze geven bij welke eerstelijnsprofessional ze terecht kunnen voor een coronavaccin (huisarts, apotheek of thuisverpleegkundige). Iedere gemeente plaatst dezelfde informatie op diens website. Deze wordt ook via de lokale pers verspreid.

Wat zijn jullie positieve ervaringen of tips als jullie terugblikken naar het vaccineren in de eerste lijn?

ELZ Oost en West-Meetjesland: Alles staat en valt met een samenwerking tussen alle betrokken eerstelijnsprofessionals. Het belangrijkste is om in te spelen op ieders sterktes en capaciteiten. Het meest efficiënt hiervoor is dat we de individuele huisarts en de individuele apotheker samen zetten en onderling laten samenwerken en afspraken maken. Wij faciliteren dit zo goed mogelijk.

ELZ Pajottenland: Het is cruciaal om open, verbindend en transparant te communiceren naar de eerstelijnsprofessionals die vaccineren.

Zijn er ook don’ts die jullie willen meegeven?

ELZ Pajottenland: Het vaccineren in de eerste lijn niet goed voorbereiden en niet helder communiceren met alle betrokkenen, dat is een absolute no go!

ELZ  Oost en West-Meetjesland: De eerstelijnsprofessionals die bereid zijn mee te werken aan de vaccinatie in de eerste lijn onvoldoende informeren over wat er van hen wordt verwacht en wat dat allemaal inhoudt, is een boosdoener! We merkten in het begin een grote bereidheid, tot het concreet was wat daar allemaal bij komt kijken. Het is niet zoals het griepvaccin dat in individuele dosissen toekomt. Het duidelijk informeren is daarom van essentieel belang.  

Op 1 januari 2023 stoppen de vaccinatiecentra. Welke voorbereidingen treffen jullie momenteel voor deze volledige shift naar het reguliere circuit?

ELZ Pajottenland: Het informeren van de eerstelijnsprofessionals die zich zullen bezighouden met het vaccineren, om zo het vaccinatieproces in de eerste lijn vlot te laten verlopen. Er is midden december ook een communicatie uitgegaan naar de burger om hen te informeren waar ze vanaf 1 januari terecht kunnen voor hun coronavaccin.

ELZ Oost en West-Meetjesland: Ja, hier ook. Vooral inzetten op communicatie naar de burger toe. Want we zitten met een shift waarin alles centraal werd aangestuurd, naar een individuele beslissing van de burger. De burger die zich wil laten vaccineren, zal vanaf 1 januari zelf met diens eigen zorgprofessional een afspraak maken. De Vlaamse overheid zou ook publieksgerichte sensibiliseringscampagnes opstarten, welke wij als eerstelijnszone uiteraard ook zullen uitdragen. 

ELZ Pajottenland: Je kan het toekomstige traject vergelijken met hoe het verloopt met het griepvaccin.

ELZ Oost en West-Meetjesland: Inderdaad. Wij zullen als eerstelijnszone geen actieve rol meer hebben zoals voorheen. Dus de eerstelijnsprofessionals goed voorbereiden hierop is belangrijk.

Wil jij weten hoe vaccinatie is georganiseerd binnen jouw regio?