Nieuw in de toolbox ‘RIZIV-conventie: psychologische zorg in de eerste lijn’: communicatiemateriaal op maat

In de toolbox ‘RIZIV-conventie: psychologische zorg in de eerste lijn’ op de VIVEL Academie vind je info die je als zorg- en welzijnsprofessional helpt bij de implementatie van de RIZIV-conventie psychologische zorg in de eerste lijn.

Wat vind je terug in deze toolbox?

  • wat de RIZIV-conventie psychologische zorg in de eerste lijn is, en de rol van de netwerken geestelijke gezondheidszorg en de eerstelijnszones hierin;
  • hoe je de zorg voor jouw patiënten/cliënten die nood hebben aan psychologische zorg op de eerste lijn kan versterken.

Sinds kort vind je in de toolbox ook communicatiemateriaal voor de implementatie rond de conventie. Via social media posts en flyers op maat van burgers, psychologen/orthopedagogen en verwijzers, kan je nu helpen sensibiliseren over het aanbod eerstelijnspsychologische zorg in jouw regio.

Bekijk de toolbox op de VIVEL Academie. Opgelet, om de opleiding te volgen moet je je aanmelden op VIVEL Academie en eenmalig inschrijven.

Wil jij ook een lokale multidisciplinaire samenwerking rond psychologische zorg in de eerste lijn opzetten?

We werken vanaf januari 2023 met Domus Medica, de Vlaamse Vereniging voor Klinisch Psychologen (VVKP) en CAW aan nieuw opleidingsmateriaal. We ontwikkelen een lokale module, waarin een duo huisarts-klinisch psycholoog/orthopedagoog samen exploreren hoe psychologische zorg in de eerste lijn vorm kan krijgen. Naast het leren kennen van elkaars denkkaders, rollen en verwachtingen, zet de module in op vaardigheden om samen met de patiënt een traject uit te werken. Wordt vervolgd!

Vlaamse Regering investeert in uitvoering nieuw Vlaams Mantelzorgplan

De Vlaamse Regering heeft het nieuwe Vlaams Mantelzorgplan definitief goedgekeurd. Door 1 miljoen euro te investeren, beklemtonen ze het belang van mantelzorg, met erkenning van de meerwaarde van mantelzorg voor het zorg- en welzijnslandschap en de samenleving. Het mantelzorgplan stelt het erkennen, herkennen en ondersteunen van mantelzorgers centraal.

Voor de uitwerking van het plan rekent viceminister-president van de Vlaamse Regering en Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Hilde Crevits op het Vlaams Mantelzorgplatform en het Vlaams Expertisepunt Mantelzorg, dat sinds 2020 onder VIVEL valt.

Uitwerking van het nieuwe Mantelzorgplan

Het nieuwe Mantelzorgplan kwam tot stand na een intensieve samenwerking tussen het Vlaams Expertisepunt Mantelzorg en de verschillende mantelzorgverenigingen. Het Vlaams Expertisepunt Mantelzorg, ingekanteld bij VIVEL, zal ook bij de uitwerking van het plan een coördinerende rol opnemen. Concreet bieden we projectondersteuning en coaching aan de trekkers van de projecten. We coördineren ook communicatie-acties rond het mantelzorgplan en de verschillende projecten.

Mantelzorger zijn, is één van de mooiste rollen die je als mens kan opnemen. Zorg dragen voor wie je lief hebt, is de basis van een samenleving. Maar het kan soms emotioneel zwaar zijn. Waardering voor de zorg die iemand opneemt en gepaste ondersteuning kunnen mantelzorgers helpen de zorg vol te houden. Met het nieuwe mantelzorgplan spelen we daar volop op in. Alle acties van het plan zijn even belangrijk, maar de projectsubsidies leggen de focus op de combinatie werk–mantelzorg, jonge mantelzorgers en psychologische begeleiding.

Hilde Crevits, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

Om de doelstellingen van het plan concreet uit te werken, werden de acties in het plan ondergebracht in vier clusters en geprioriteerd. Op basis van deze vier clusters werden thematische werkgroepen opgericht (aangehaald in bovenstaand schema). Deze thematische werkgroepen zullen verschillende deelprojecten op poten zetten. Daarvan vallen vier deelprojecten onder de verantwoordelijkheid van het Vlaams Mantelzorgplatform.

Deze vier deelprojecten gaan over:

  1. Mantelzorgbeleid op het werk

Zeven op tien mantelzorgers hebben een job. Het is dus belangrijk dat zij ook (h)erkend worden op de werkvloer. Dit project sensibiliseert personeelsdiensten, werkgevers en werknemers en zorgt voor de implementatie van een mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid.

  1. Mantelzorgondersteuning bij scharniermomenten

Mantelzorgers geven vaak aan dat ze bij een opname van hun dierbare in een zorginstelling nog onvoldoende gehoord worden. Bij dit project worden mantelzorgers via proeftrajecten volwaardig betrokken bij belangrijke scharniermomenten zoals bijvoorbeeld de verhuizing naar een woonzorgcentrum. Luisteren naar hun verhaal en informatie verschaffen zijn hierbij cruciaal.

  1. Jonge mantelzorgers

Mantelzorgers zijn er in alle leeftijden. In dit project wordt er aandacht besteed aan de jongsten onder hen. Want er is nood aan een bewustmakingstraject voor zorgaanbieders, jeugddiensten en onderwijsinstellingen inzake jonge mantelzorgers.

  1. Psychologische begeleiding voor mantelzorgers

Mantelzorger zijn, leidt soms tot emotioneel zware momenten. Met dit project wordt er in psychologische begeleiding voorzien voor mantelzorgers. Dat gebeurt via ondersteuning aan de hand van de eerstelijnspsychologische functie en via psycho-educatiepakketten.

Daarnaast staat ook de optimalisering van de website www.mantelzorgers.be op de agenda. Hiermee zetten we in op een centraal en helder toegangspunt voor basisinformatie over mantelzorg. Het verstrekken van heldere en toegankelijke informatie is dan ook van uiterst belang bij een goede ondersteuning van mantelzorgers. Dit optimaliseringstraject wordt uitgevoerd door het Vlaams Expertisepunt Mantelzorg (VIVEL) in nauwe samenwerking met het Vlaams Mantelzorgplatform.

Ondertussen hopen we dat het mantelzorgplan de eerstelijnsorganisaties, zorgraden en lokale besturen blijft inspireren om ook lokaal aan de slag te gaan met én voor mantelzorgers.

De projecten lopen van 1 december 2022 tot en met 31 december 2024.

De eerste lijn vaccineert: eerstelijnszones aan het woord

Vanaf november 2022 werd de waakfase in de vaccinatiecentra opgestart. Anders gezegd: er gelden sindsdien beperkte openingstijden in de centra en elke burger kan zowel op afspraak bij de huisapotheker als bij de huisarts terecht. Daarmee schakelen we vanaf november van massavaccinatie in vaccinatiecentra naar vaccinatie in de eerste lijn. 

Een intensieve marathon

In de voorbije twee jaar ondersteunde VIVEL de vaccinatiecentra intensief met maar liefst 80 uitwisselingssessies voor populatiemanagers, programmamanagers, HR-managers en deskundigen volksgezondheid. Daarnaast is een samenwerking op Vlaams niveau een cruciale factor. Het overleg belanghebbenden zorgde voor een continue afstemming tussen zowel beroepsgroepen als verschillende stakeholders van de eerste en tweede lijn. Tot slot is flexibiliteit en lokale samenwerking het finale basisingrediënt van het succesrecept.

Met de omschakeling kan elke burger vanaf november voor een coronavaccin zowel op afspraak bij de huisapotheker als bij de huisarts terecht. Huisartsen zullen vaccins plaatsen en werken daarvoor samen met de apothekers. De huisarts kan er ook voor zorgen dat een thuisverpleegkundige bij de burger thuis langskomt voor vaccinatie. Een sterk staaltje samenwerking binnen de eerste lijn om uiteindelijk bij te dragen aan een hogere vaccinatiegraad.

Om te horen hoe dit op het terrein verloopt, gingen we in gesprek met drie eerstelijnszones; ELZ Oost-Meetjesland, ELZ West-Meetjesland en ELZ Pajottenland. Zij geven alvast hun ervaringen mee!

Sinds november 2022 kan de burger terecht bij de eerste lijn om zich te laten vaccineren. Hoe is dat verlopen binnen jullie eerstelijnszone?

ELZ Oost en West-Meetjesland:

De vaccinatiecampagne werkten we samen uit met twee eerstelijnszones, Oost-Meetjesland en West-Meetjesland (Oost-Vlaanderen), 10 lokale besturen en 4 vaccinatiecentra. Via een oproep bij onze farmaceutische experten kregen we zicht op welke apothekers de vaccins wensten te bereiden en als verdeelpunt wilden opereren. Gezien de beperkte openingsmomenten van de vaccinatiecentra was het namelijk niet aangewezen om de apothekers telkens zelf de vaccins te laten ophalen.

Het resultaat? Zeven apothekers die over 10 gemeenten dienst doen als bereidingspunt. Daarnaast vaccineren er ook nog andere apothekers extra. Vanuit de zorgraad hebben we een online afsprakenportaal gelanceerd voor de bereidingspunten en alle vaccinatoren. Via dit portaal stellen de apothekers tijdsloten open waarbinnen vaccins kunnen besteld worden door apothekers en huisartsen. Dit systeem werd reeds gebruikt door huisartsen voor de bestelling van vaccins voor thuisvaccinatie.

ELZ Pajottenland:

Wij voorzien vanuit de eerstelijnszone momenteel nog een vaccinatiepunt in de huisartsenwachtpost, waar er nog één openingsmoment voorzien is voor het einde van het jaar. Wij zaten samen met twee satellietapothekers, apothekers waar vaccins aankomen en verdeeld kunnen worden naar andere apothekers. Dit waren ook twee farmaceutische experten die elk verantwoordelijk waren voor een vaccinatiecentrum en beschikten over alle nodige expertise. We hebben ook een inventaris opgemaakt met de apothekers die geïnteresseerd waren om ten eerste de spuiten klaar te maken en ten tweede ze eventueel ook te plaatsen.

Het resultaat? In iedere gemeente van onze eerstelijnszone is een afhaalpunt voor artsen en verpleegkundigen. Daarnaast kan de burger terecht bij gekwalificeerde apothekers om het vaccin te plaatsen op afspraak. Ook de huisartsenkring heeft afspraken gemaakt om het vaccineren te organiseren, bv. in de ene gemeente bundelen de huisartsen de aan te maken vaccins bij één apotheker, in een andere gemeente kunnen de vaccins bij verschillende apothekers worden besteld. Bijkomend zijn er afspraken met de verpleegkundigen, die in opdracht van de huisarts mogen vaccineren. Zij werden door ons goed geïnformeerd over wat ze kunnen en mogen doen. Op die manier werd de samenwerking met de huisartsen verstevigd.

Tot slot hebben ook wij een online platform aangemaakt voor onze eerstelijnsprofessionals, gelijkaardig aan ELZ Oost-Meetjesland. Deze biedt voor hen een overzicht van waar en wanneer er vaccins aangeboden worden. Daardoor kunnen ze ook de burger goed informeren.

 

Hoe ervaren jullie de opkomst in de eerste lijn?

ELZ Pajottenland en Oost en West-Meetjesland zijn hierover eensgezind:

Aangezien we net uit een massavaccinatie komen en voor onze eerstelijnszone de vaccinatiecijfers zelfs boven het Vlaamse gemiddelde liggen is het gewoon een logisch gevolg dat er minder mensen zijn die zich laten vaccineren in de eerste lijn. Maar het werkt om continuïteit te kunnen bieden voor de burger zodat wie toch nog een vaccin nodig heeft terecht kan bij zijn vertrouwde zorgverlener.

Hoe kan de burger concreet een afspraak maken voor een coronavaccin in de eerste lijn?

ELZ Oost en West- Meetjesland: Via onze communicatiecel (samenwerking tussen de eerstelijnszone en alle gemeentelijke communicatiemedewerkers) verspreiden wij informatie over waar de burger terecht kan. Ook via onze portaalwebsite www.covidmeetjesland.be stellen we alle informatie daarover beschikbaar.

ELZ Pajottenland: Wij zijn momenteel bezig met een communicatiecampagne samen met de gemeentes via een identieke communicatiecel als in ELZ Oost en West-Meetjesland. Want het is belangrijk dat wij de mensen informeren en hun de keuze geven bij welke eerstelijnsprofessional ze terecht kunnen voor een coronavaccin (huisarts, apotheek of thuisverpleegkundige). Iedere gemeente plaatst dezelfde informatie op diens website. Deze wordt ook via de lokale pers verspreid.

Wat zijn jullie positieve ervaringen of tips als jullie terugblikken naar het vaccineren in de eerste lijn?

ELZ Oost en West-Meetjesland: Alles staat en valt met een samenwerking tussen alle betrokken eerstelijnsprofessionals. Het belangrijkste is om in te spelen op ieders sterktes en capaciteiten. Het meest efficiënt hiervoor is dat we de individuele huisarts en de individuele apotheker samen zetten en onderling laten samenwerken en afspraken maken. Wij faciliteren dit zo goed mogelijk.

ELZ Pajottenland: Het is cruciaal om open, verbindend en transparant te communiceren naar de eerstelijnsprofessionals die vaccineren.

Zijn er ook don’ts die jullie willen meegeven?

ELZ Pajottenland: Het vaccineren in de eerste lijn niet goed voorbereiden en niet helder communiceren met alle betrokkenen, dat is een absolute no go!

ELZ  Oost en West-Meetjesland: De eerstelijnsprofessionals die bereid zijn mee te werken aan de vaccinatie in de eerste lijn onvoldoende informeren over wat er van hen wordt verwacht en wat dat allemaal inhoudt, is een boosdoener! We merkten in het begin een grote bereidheid, tot het concreet was wat daar allemaal bij komt kijken. Het is niet zoals het griepvaccin dat in individuele dosissen toekomt. Het duidelijk informeren is daarom van essentieel belang.  

Op 1 januari 2023 stoppen de vaccinatiecentra. Welke voorbereidingen treffen jullie momenteel voor deze volledige shift naar het reguliere circuit?

ELZ Pajottenland: Het informeren van de eerstelijnsprofessionals die zich zullen bezighouden met het vaccineren, om zo het vaccinatieproces in de eerste lijn vlot te laten verlopen. Er is midden december ook een communicatie uitgegaan naar de burger om hen te informeren waar ze vanaf 1 januari terecht kunnen voor hun coronavaccin.

ELZ Oost en West-Meetjesland: Ja, hier ook. Vooral inzetten op communicatie naar de burger toe. Want we zitten met een shift waarin alles centraal werd aangestuurd, naar een individuele beslissing van de burger. De burger die zich wil laten vaccineren, zal vanaf 1 januari zelf met diens eigen zorgprofessional een afspraak maken. De Vlaamse overheid zou ook publieksgerichte sensibiliseringscampagnes opstarten, welke wij als eerstelijnszone uiteraard ook zullen uitdragen. 

ELZ Pajottenland: Je kan het toekomstige traject vergelijken met hoe het verloopt met het griepvaccin.

ELZ Oost en West-Meetjesland: Inderdaad. Wij zullen als eerstelijnszone geen actieve rol meer hebben zoals voorheen. Dus de eerstelijnsprofessionals goed voorbereiden hierop is belangrijk.

Wil jij weten hoe vaccinatie is georganiseerd binnen jouw regio?