Geestelijke gezondheid en Eerste lijn internationaal in kaart gebracht

Recent bracht de Koning Boudewijn Stichting een rapport uit over internationale voorbeelden van geestelijke gezondheid in de eerste lijn.

KBS stelt hierin dat de eerste lijn vaak een belangrijke rol speelt bij de gezondheidspromotie, preventie, detectie, behandeling en, in ruimere zin, integratie van mensen met een psychische kwetsbaarheid in de samenleving.

Het is bekend dat psychische aandoeningen in de eerste lijn vaak ‘onder de radar’ blijven. Ze worden minder gedetecteerd en behandeld door een gebrek aan bewustzijn en/of kennis over hoe je deze aandoeningen herkent, of door een gebrek aan competenties om de betrokkenen hier het beste mee te helpen.

KBS wil met deze ‘cartografie’, aan de hand van internationale voorbeelden, tonen hoe de eerste lijn met de geestelijke gezondheidszorg en andere sectoren kan samenwerken om geestelijke gezondheidsproblemen aan te pakken. Het geeft een inkijk in een aantal goede of beloftevolle praktijken in het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Frankrijk, Nederland, Italië, Duitsland, Spanje en Noorwegen die een bijdrage leveren aan het omgaan met geestelijke gezondheid in de eerste lijn.

Resultaten derde nationale ‘POWER TO CARE’-enquête

Zorg- en hulpverleners ervaren na 16 maanden coronacrisis nog steeds in hoge tot zeer hoge mate symptomen van chronische stress.  Deze aanhoudende stress heeft een negatieve impact op hun welzijn. 

Zo overweegt 22% van de deelnemers te stoppen met het uitoefenen van hun beroep. De nood aan ondersteuning blijft dan ook hoog. Dat blijkt uit de derde nationale ‘POWER TO CARE’-enquête van Sciensano en KU Leuven, waaraan 951 professionelen uit de gezondheids- en welzijnssector deelnamen.

Lees hier het volledige artikel: Na 16 maanden coronacrisis blijft chronische stress pieken bij zorg- en hulpverleners | Zorgnet-Icuro (zorgneticuro.be)

De vernieuwde sociale kaart: stand van zaken

De sociale kaart is een applicatie van de Vlaamse overheid, Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin (WVG). Het is een databank waarin gegevens opgenomen worden over zorgvoorzieningen en zorgverstrekkers (= zorgaanbieders) in Vlaanderen en Brussel. Ze is bereikbaar via de www.desocialekaart.be en op www.eerstelijnszone.be is de zoekmodule geïntegreerd.

Deze databank en website worden volledig vernieuwd en het ontwikkelingstraject loopt momenteel volop. VIVEL neemt deel aan dit traject en zetelt in de stuurgroep. Ook verschillende zorgraden zijn betrokken en nemen oa deel aan de demo’s en testings. In een latere fase zal het Departement WVG een online infosessie organiseren over de vernieuwde Vlaamse sociale kaart.

Wat is er zoal nieuw?

Met de vernieuwde sociale kaart is het zo dat individuele zorgverleners en welzijnspartners vlot hun eigen gegevens zullen kunnen updaten, ondersteund door een communicatiecampagne om hun gegevens na te kijken en aan te passen. De oproep om deze gegevens te controleren en updaten zal periodiek ingebed worden.

Waar staan we nu?

Na een lange periode van ontwikkelen, willen we ten volle inzetten op het testen van de website. We willen immers een kwalitatieve sociale kaart lanceren, wat betekent dat we genoeg tijd moeten nemen om grondige acceptatietesten uit te voeren op een stabiele acceptatieomgeving. Daarom is het belangrijk om een omgeving te hebben waarop de juiste gegevens uit de huidige sociale kaart opgenomen zijn en waar de koppeling met CoBRHA werkt, enz. Momenteel is die acceptatieomgeving er nog niet, dus kan er nog niet gestart worden met de finale gebruikersacceptatie-testen.

Er volgt na de inproductiestelling in het najaar een communicatiecampagne met een kick-off infomoment specifiek naar zorgraden en beroepsgroepen toe.

Communicatie

Samen met een extern communicatiebureau wordt een communicatiestrategie en stappenplan uitgewerkt, gekoppeld aan de lancering van de nieuwe website.

Die heeft tot doel:

  • Bewustwording: zorgaanbieders kennen het belang van de sociale kaart en nemen hun verantwoordelijkheid om eigen gegevens aan te vullen / aan te passen.
  • Bekendmaking: veelgebruikers (hulpverleners, doorverwijzers,…) kennen en gebruiken de vernieuwde website en de mogelijkheden ervan.
  • Herkenbaarheid: de communicatie van de sociale kaart heeft een uniforme stijl. Het wordt duidelijk wat de sociale kaart precies is.

 Stappenplan najaar 2021, na lancering?

In grote lijnen voorzien ze 3 grote fases:

  1. Eerste communicatie naar ELZ, beroepsverenigingen, en andere prioritaire partners.
  2. Oproep zorgaanbieders: hen overtuigen om hun gegevens te updaten en up-to-date te houden, via ‘what’s in it for me?’.
  3. Campagne naar de veelgebruikers, (nog) niet naar de burgers, die komen in een latere fase aan de beurt.

Belangrijk instrument

Voor VIVEL is de sociale kaart een belangrijk instrument naar een duurzame en toegankelijke database. Uit de ervaringen in de prioritaire vaccinatiestrategie van de zorgprofessionals eerste lijn, blijkt nogmaals het belang hiervan. Lees hierover meer (artikel: Vaccinatie bij zorgprofessionals eerste lijn: hoe we het aanpakten)

Heb je nog vragen? 

Met vragen en opmerkingen kan je steeds terecht bij de de regiobeheerders van de sociale kaart of via desocialekaart@vlaanderen.be

Vaccineren? Vaccinatiecentra lanceren laatste oproep

De vaccinatiecentra in Vlaanderen hebben de voorbije maanden schitterend werk geleverd: op 6 maanden tijd kreeg meer dan 90% van de volwassen bevolking een eerste prik en meer dan 86% reeds een tweede prik (zie ook gouden medailles voor de vaccinatiecentra”). Daarmee is de laatste rechte lijn ingegaan. Alle registers worden nog een keer opengetrokken om nog zoveel mogelijk mensen volledig te vaccineren. Want een volledig vaccinatieschema biedt immers de beste garantie op een zo optimaal mogelijke bescherming. Hiervoor wordt er opnieuw nauw samengewerkt tussen de vaccinatiecentra, zorg- en welzijnsprofessionals en partners van het Geïntegreerd Breed Onthaal.

Wat kan jij doen als zorg- of welzijnsprofessional?

Ben je een zorg- of welzijnsprofessional? Dan vraagt het Agentschap Zorg en Gezondheid om jouw niet-gevaccineerde patiënten en cliënten nog eens extra te sensibiliseren.

Zo kan je als zorg- en welzijnsprofessionals zelf een afspraak maken voor patiënten en cliënten die minder digitaal vaardig zijn via https://covidvaccin.doclr.be/ (let op: de vaccinatiecode moet hiervoor gekend zijn). Indien je de vaccinatiecode van je patiënt of cliënt niet ter beschikking hebt, kan je kan je ook op een andere manier een afspraak voor hem of haar maken. De manier waarop dit dient te gebeuren, verschilt van vaccinatiecentrum tot vaccinatiecentrum. Binnen elke eerstelijnszone communiceren de vaccinatiecentra de mogelijke manieren naar zowel burgers als zorg- en welzijnsprofessionals. Heb jij geen informatie hierover ontvangen? Neem dan contact op met de populatiemanager binnen jouw eerstelijnszone. Je kan de lijst met contactgegevens hier terugvinden.

Daarnaast wordt er de komende weken extra aandacht gevraagd voor maatschappelijk kwetsbare doelgroepen. Ga na of jouw patiënten of cliënten voornamelijk praktische uitdagingen ondervinden om gevaccineerd te worden of ze vooral nog op zoek zijn naar correcte informatie over COVID-19 vaccinatie. 
In het eerste geval kan je contact nemen met de populatiemanager om te bespreken welke oplossingen aangereikt kunnen worden. Je kan zeker ook advies geven aan de populatiemanager over welke specifieke oplossingen jouw patiënten of cliënten nodig hebben.
In het tweede geval kan je een motiverend gesprek aangaan en je patiënt of cliënt correcte informatie bezorgen. Je kan hiervoor gebruik maken van onze cursusMotiverend communiceren over vaccinatie” op onze VIVEL Academie .

Meer informatie?

Online event: Dematerialisatie (papierloos voorschrijven)

Vanaf 15 september kan men kiezen om met of zonder papieren voorschrift naar de apotheek te gaan om geneesmiddelen af te halen. Dematerialisatie of papierloos voorschrijven maakt zijn intrede. En dat roept heel wat vragen op.

Wat?

Via een online event – georganiseerd op 2 verschillende dagen – lichten we toe wat de impact is voor voorschrijver, apotheker en patiënt. Naast de algemene toelichting over dematerialisatie kan je terecht in meer dan 12 verschillende break-out rooms, waaronder de softwarepakketten van heel wat leveranciers. Ook MyHealthViewer wordt uitgelicht.

Voor wie?

Dit event richt zich tot alle eerstelijnsprofessionals (en studenten) binnen de gezondheidszorg en burgers.

Ontdek het volledige programma.

Wanneer?

  • Maandag 6 september 12u-13.30u
  • Donderdag 9 september 19.30u-21u

Referentieregio’s: standpunt VIVEL

Op 12 maart 2021 keurde de Vlaamse Regering de referentieregio’s goed. Alle informatie over deze regiovorming kan je terugvinden op  de website over Regiovorming.

Deze beslissing veroorzaakte heel wat ophef in het zorglandschap. De zorgraden, die op 1 juli hun éénjarig bestaan vierden, worden in 30% van de gevallen met een wijziging van hun grondgebied geconfronteerd. Voor een sector die al haar energie inzet op het managen van de pandemie, met de vaccinatiecentra als draaischijf, is dit moeilijk te begrijpen. Vooral omdat de afbakening van de eerstelijnszones pas 3 jaar geleden via een lang bottom-up proces werd vastgelegd.

Vanuit VIVEL beseffen we dat er ook met andere beleidsdomeinen moet rekening gehouden worden in de afbakening van de referentieregio’s. Ondertussen gingen lokale overleggen door met de getroffen zorgraden en betrokken lokale besturen, georganiseerd vanuit kabinet Beke en kabinet Somers. Daaruit blijkt dat in sommige regio’s ook andere beleidsdomeinen niet akkoord gaan met de voorgestelde afbakening. VIVEL vindt dat dit verder lokaal moet bekeken en beslist worden met inspraak en in samenspraak met alle betrokken beleidsdomeinen op dat lokale niveau. We zijn dan ook dankbaar dat deze overleggen lokaal doorgaan en hopen dat men op Vlaams niveau zal rekening houden met het lokale advies.

Wat betreft de referentieregio’s heeft het bestuursorgaan van VIVEL eind juni zijn standpunt overgemaakt aan minister Beke en het agentschap Zorg en Gezondheid. De volledige adviesnota kan je hier lezen.

Advies in een notendop

Met dit advies wil VIVEL focussen op de opportuniteiten in functie van de eerstelijnszones en de opdrachten van de regionale zorgplatformen.

Zo roept VIVEL op om deze regio’s aan te wenden om samenwerking op regionaal niveau ook in de zorg en tussen zorg en andere beleidsdomeinen te faciliteren. De referentieregio’s bieden opportuniteiten voor ‘health in all policies’ waarbij ook de andere beleidsdomeinen kunnen bijdragen aan het welzijn en de gezondheid van elke Vlaming en er komt meer aandacht en mogelijkheden voor preventie. De netwerken van eerstelijnszones zijn de katalysator voor deze regionale oefening. Vlaanderen kan hierin een voortrekkersrol spelen in Europa. Het verbinden van zorg en welzijn aan andere sectoren die elkaar ontmoeten op het niveau van de referentieregio’s is uniek en waardevol en komt uiteindelijk de burger ten goede.

Prioritaire vaccinatie bij zorgprofessionals eerste lijn: hoe we het aanpakten

VIVEL nam enkele belangrijke coördinatietaken op zich om de Vlaamse zorgprofessionals uit de eerste lijn prioritair te vaccineren. Samenwerking met verschillende actoren was de sleutel tot succes. Verduurzaming van de database is de toekomst.

Prioritaire vaccinatie zorgprofessionals

Vlaanderen wenste met de prioritaire vaccinatie van ouderen, zorgprofessionals en personen met bepaalde aandoeningen de kwetsbare Vlaamse burger met een verhoogd risico op hospitalisatie of op overlijden door COVID-19 door leeftijd, ziekte of beroep, te beschermen.

Van januari tot en met eind maart 2021 heeft het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (VAZG), de prioritaire COVID-19-vaccinatie van zorgprofessionals in de eerste lijn gecoördineerd in samenwerking met de beroepsgroepen en VIVEL.

In januari 2021 stelde het VAZG, in overleg met de sector en op basis van zo objectief mogelijke en relevante criteria, een lijst op van een 100-tal zorg- en welzijnsberoepen en sectoren die in aanmerking kwamen voor prioritaire vaccinatie. Ook voor zorgprofessionals wonend of werkend buiten Vlaanderen en voor stagiairs in de zorg werden criteria opgesteld.

Voor het samenstellen van nominatieve lijsten van deze beroepsgroepen heeft het VAZG zich gebaseerd op officiële databanken van de federale overheid, lijsten van beroepsfederaties, lijsten van werkgevers, vaccinatiecentra en onderwijsinstellingen (voor stagiairs).

De zorgprofessionals konden contact opnemen met een lokaal aanspreekpunt om te signaleren dat ze ontbraken op de lijst en/of met vragen over de vaccinatie van de beroepsgroep. Via procedures en tools werd dit proces uitgerold. Zo valideerden de populatiemanagers in de eerstelijnszones het proces op lokaal niveau.

De zorgprofessionals eerste lijn werden als eerste gevaccineerd in de vaccinatiecentra. Op basis van deze vaccinaties verfijnden de vaccinatiecentra hun werking in de praktijk. Bovendien konden de zorgprofessionals de werking van een vaccinatiecentrum zelf ervaren, zodat ze ook hun patiënten/cliënten konden informeren.

Een straffe samenwerking

Het inventariseren en kruisen van de gegevens uit de verschillende relevante databanken om te komen tot de meest actuele gegevens van actieve zorgprofessionals was een hele uitdaging. Er werden 111 type eerstelijnszorgprofessionals opgelijst voor een totaal van 231.729 opgeladen Vlaamse zorgprofessionals. In het hele proces waren er 334 lokale aanspreekpunten van de beroepsgroepen, 79 populatiemanagers of validatoren en ook tal van aanspreekpunten voor zorgprofessionals in loondienst betrokken. Zij hebben in totaal 2.453 zorgprofessionals eerste lijn extra toegevoegd. Daarvan werd het merendeel goedgekeurd voor prioritaire vaccinatie door de populatiemanagers.

Kortom, uit analyse van de cijfers in Vlaanderen van eind juli blijkt dat minstens 92% van de opgeroepen Vlaamse zorgprofessionals eerste lijn zich liet vaccineren en dat door een intensieve samenwerking met de verschillende actoren binnen de eerste lijn.

Oproep: duurzame werking, duurzame database

We pleiten ervoor dat dit werk niet verloren gaat en de overheid werk maakt van een continu geüpdatete database van actieve zorgprofessionals in de eerste lijn. Dit werd reeds onderschreven door VIVEL in haar 12-puntenplan van juli 2020.

Deze database moet de bron vormen voor de sociale kaart waar elke zorgprofessional zelf kan beslissen welke informatie publiek beschikbaar wordt gesteld. Dit is de enige manier om over een relevante én duurzame database te beschikken zodat actieve zorgprofessionals snel kunnen gecontacteerd of gemobiliseerd worden voor elke activatie in de toekomst.

Vaccinatiecentra – gouden medailles!

 

De vaccinatiecentra, ontstaan en gecoördineerd door een sterke samenwerking tussen lokale besturen en zorgraden, werden bekroond met een Vlaams ereteken. Hét succes? Een combinatie van heel wat ingrediënten, zoals onder meer een sterke vaccinatietraditie, de rol van onze eerstelijnsprofessionals om mensen goed te informeren, en vooral sterke vaccinatiecentra dicht bij de mensen. Neem daarbij de goede samenwerking tussen lokaal bestuur, zorgraad en vrijwilligers en je hebt een toprecept!

Dankwoord minister Beke

Ook Vlaams minister Wouter Beke spreekt zijn bewondering en dank uit voor alle medewerkers en vrijwilligers van de vaccinatiecentra. Want dankzij hun ongelooflijke inzet, motivatie, hulpvaardigheid en vriendelijkheid is de vaccinatiecampagne uitgegroeid tot een heel groot succes!

De eindmeet is in zicht, de marathon nog niet uitgelopen

De vaccinatiecampagne staat echter niet stil. Momenteel wordt er achter de schermen gewerkt aan de voorbereidingen van de COVID-19 vaccinatiefase tussen de huidige werking met 95 vaccinatiecentra en de toekomstige toediening via de reguliere zorg. Het Agentschap Zorg en Gezondheid richtte hiervoor een nieuwe projectgroep ‘Interfase’ op. Net zoals in de eerdere fases zullen VIVEL en 2 afgevaardigden van de Participatiegroep Vaccinatiecentra de zorgraden hierin vertegenwoordigen. Zo kunnen lessons learned uit de huidige vaccinatiecampagne verduurzaamd worden. Verder bestaat de projectgroep uit verschillende beroepsgroepen (Domus Medica, VAN, NPTV, gezinszorg), diensten voor maatschappelijk werk, mutualiteiten, Zorgnet-Icuro, Agentschap Binnenlands Bestuur en VVSG. Op die manier komen werkveld en beleid geïntegreerd samen en kan de marathon verder uitgelopen worden!

Inzet psychologische functies in de eerste lijn

In het kader van de hervormingen in de geestelijke gezondheidszorg gericht op gemeenschapsgerichte zorg wordt volop ingezet op een lagere (financiële) drempel voor psychologische zorg.

Zo zal een deel van de middelen gaan naar de oprichting van twee zorgfuncties: de functie eerstelijnspsychologische zorg en de functie gespecialiseerde psychologische zorg.

Coördinerende rol

De netwerken geestelijke gezondheidszorg krijgen een coördinerende en trekkende rol in de uitbouw van beide zorgfuncties. Op 26 juli werd met het Verzekeringscomité van het RIZIV een overeenkomst betreffende de financiering afgesloten.

Rol Zorgraden

In een officieel document erkent Minister Beke de kracht van de zorgraden en vraagt hen een engagement tot samenwerking aan te gaan. Zo zouden de zorgraden aanspreekpunten vormen voor de netwerken geestelijke gezondheid om de twee zorgfuncties lokaal te implementeren.

Rol VIVEL

Met VIVEL wordt een passende ondersteuning uitgewerkt in de concretisering van dit traject, startend met een infosessie op 20 september georganiseerd door het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid in samenwerking met de federale overheid.